Jak rozmawiać z kibicem, którego drużyny nie ma w telewizji

Spotkałem go na przystanku tramwajowym. Miał na sobie bluzę z herbem, którego nie widziałem w żadnym sklepie sportowym. Górnik Wojkowice. Spytałem, czy to dobra drużyna. Spojrzał na mnie z mieszaniną ironii i smutku. „Jak to czy dobra. To moja drużyna.” W tym momencie czułem się jak turysta, który pyta, czy góra za miastem jest wysoka. Dla niego odpowiedź była oczywista. Ta góra jest całą jego okolicą.

Rozmowa o futbolu w Polsce to często monolog o tych samych trzech, czterech klubach. Lech, Legia, Śląsk, może jeszcze Raków. Reszta kraju znika. Mówimy, że kochamy piłkę, ale nasza uwaga jest na wyłączność. Tymczasem dla tysięcy ludzi prawdziwy klub to ten, którego wynik sprawdza się w lokalnej gazecie lub na stronie, której nikt nie promuje w telewizji. To właśnie tam, poza centrum, rozgrywa się większość futbolowego życia. Jeśli chcesz zrozumieć tę perspektywę, jednym z najlepszych miejsc do rozpoczęcia jest portal Peryferia Futbolu. To nie jest strona o wynikach. To strona o istnieniu.

Twój kolega z pracy może być fanem Olimpii Elbląg. Sąsiadka może jeździć na każdy mecz Stali Stalowa Wola. Nie dowiesz się tego, rozmawiając o transferach Roberta Lewandowskiego. Ich piłkarska rzeczywistość nie ma nic wspólnego z ekstraklasowym show. Oni nie kupują koszulek w sieciówkach. Kupują je w małym klubowym bufecie, który otwiera się na dwie godziny w środę.

To zmienia całkowicie naturę kibicowania. Nadzieja nie dotyczy awansu do Ligi Mistrzów. Nadzieja dotyczy utrzymania się w III lidze, żeby derby z sąsiednim miastem miały w ogóle sens. Sukcesem jest przetrwanie kolejnego sezonu. Sukcesem jest zebranie pieniędzy na nowy autobus dla drużyny młodzieżowej. To jest futbol oparty na społeczności, a nie na widowniach.

Pytania które otwierają drzwi

Jak więc zacząć taką rozmowę? Pierwsza zasada: nie udawaj, że wiesz. Lepiej powiedzieć „nigdy nie widziałem Górnika Wojkowice, jak wygląda ich stadion?” niż „ach, Wojkowice, tam był ten świetny napastnik kilka lat temu”. Oni wiedzą, że nie wiesz. Szanują szczerość.

Zapytaj o to, czego nie znajdziesz w tabeli. „Gdzie się spotykacie przed meczem?” „Czy jest jakaś jedna trybuna, na której siada cała starszyzna?” „Który zawodógrasz w tej drużynie najdłużej i pamiętasz go jeszcze z juniorów?” Te pytania pokazują, że rozumiesz, iż chodzi o coś więcej niż sport. Chodzi o ciągłość. O lokalną historię, która nigdy nie trafi do książek.

Usłyszysz opowieści. O bramkarzu, który jest listonoszem. O trenerze, który pracuje na kolei. O tym, jak po przegranym meczu kibice razem z zawodnikami sprzątali szatnie, bo gmina nie dała pieniędzy na sprzątaczkę. To są historie, które definiują ten futbol. W nich nie ma porażek, są tylko trudności do pokonania razem.

Gdy już posłuchasz, możesz podzielić się swoim doświadczeniem. Nie musisz być fanem małego klubu, żeby to zrobić. Możesz powiedzieć: „U nas w mieście też był taki klub, ale się rozpadł. Ludzie do dziś o tym mówią.” To pokazuje, że rozumiesz stratę. A dla kibica z peryferii perspektywa straty jest zawsze obecna.

Czego nas uczy futbol bez kamer

Obserwowanie tego świata z boku uczy pokory wobec całego sportu. Pokazuje, że piłka nożna to nie jest produkt. To jest zwyczaj. Rytuał sobotniego popołudnia. Powód, żeby spotkać się z tymi samymi ludźmi od trzydziestu lat na tym samym betonowym siedzeniu.

Ludzie inwestują w te kluby czas, a nie pieniądze. To radykalnie zmienia relację. Nie możesz przestać kibicować, bo masz koszulkę za trzysta złotych. Możesz przestać tylko wtedy, gdy przestajesz chodzić. A to oznacza odcięcie się od części swojej tożsamości. To dlatego są tak wierni. To nie jest wybór. To jest stan.

Kiedy następnym razem usłyszysz w radiu dyskusję o kryzysie polskiej piłki, pomyśl o tym. Kryzys może dotyczy biznesu w ekstraklasie. Ale futbol w Polsce ma się dobrze. Po prostu żyje w miejscach, gdzie nikt nie szuka reklamodawców. Żyje na błotnistych boiskach w listopadzie, gdy na trybunach stoi pięćdziesiąt osób. I te pięćdziesiąt osób krzyczy tak, jakby to był finał pucharu.

Rozmowa z kibicem takiej drużyny przypomina ci o tym. O esencji. O tym, że zanim powstały telewizje i pakiety sponsorskie, chodziło tylko o to. O grupę ludzi na trybunie i jedenastu ludzi na murawie, którzy reprezentują ich mały kawałek świata. To wciąż tam jest. Wystarczy o to zapytać.